Schaamte is een gevoel dat we liever vermijden.
We voelen het opkomen, draaien weg, bagatelliseren het of doen alsof het er niet is.
Toch draagt schaamte een boodschap in zich.
Ze laat zien hoe we denken over onszelf, welke normen we volgen en hoe we omgaan met verwachtingen — van anderen én van onszelf.
In mijn recente posts schreef ik over dat bekende stemmetje dat velen herkennen:
“Ik zou me zo niet moeten voelen.”
“Kom op, je weet beter.”
Dat verzet tegen wat we voelen, maakt de schaamte juist intenser.
En precies dáár ligt de ingang tot verandering.
Neurowetenschappelijk onderzoek laat zien dat schaamte, anders dan schuld, een eigen emotionele blauwdruk heeft (Frontiers in Psychology, 2023).
Ze activeert andere hersengebieden en vervult een andere functie.
Schaamte is niet alleen negatief.
In gematigde vorm helpt het ons om koers te houden: het herinnert ons aan onze waarden en aan de behoefte aan verbinding en integriteit (Psychology Today, 2024).
Binnen de rationeel-emotieve therapie (RET) gaat het niet om wat er gebeurt, maar om wat we erover denken.
Wanneer we ons schamen, klinkt er vaak een innerlijke dialoog als:
“Ik zou dit niet mogen denken.”
“Ik mag dit niet voelen.”
Die gedachte, dat een gevoel verkeerd is, is een irrationele kernopvatting.
Ze maakt dat we onszelf veroordelen voor onze emotie, waardoor de pijn juist toeneemt.
Maar gevoelens zijn geen morele overtredingen.
Ze willen iets laten zien.
“Ik voel dit omdat het betekenis heeft, niet omdat ik faal.”
Met die gedachte verschuift de toon van zelfkritiek naar nieuwsgierigheid.
En daar begint mildheid.
Hieronder drie eenvoudige, wetenschappelijk onderbouwde manieren om zachter met schaamte om te gaan:
1. Schrijf mild
Onderzoek toont aan dat zelfcompassioneel schrijven gevoelens van schaamte en zelfkritiek vermindert (Psychology Today, 2023).
Schrijf jezelf een korte brief als een begripvolle vriend(in).
Benoem wat je voelt, zonder analyse of oordeel, en bied jezelf begrip.
2. Onderzoek je normen
Volgens Brené Brown’s Shame Resilience Theory (PositivePsychology.com, 2023) helpt kritisch bewustzijn om schaamte te doorbreken.
Vraag jezelf af:
• Welke overtuigingen leg ik mezelf op?
• Zijn ze realistisch of vooral streng?
• Welke stem in mij zegt: “Ik mag dit niet voelen”?
Soms merk je dat niet het gevoel zelf pijn doet, maar de overtuiging dat je anders zou moeten voelen.
3. Deel & adem
Schaamte verliest kracht als je haar uitspreekt in een veilige omgeving.
Een gesprek waarin iemand echt luistert, zonder oordeel, haalt de spanning van binnen naar buiten.
Of neem een moment om gewoon te ademen bij wat er is.
Geen analyse, geen plan. Alleen toelaten.
Schaamte hoeft geen vijand te zijn.
Ze wil ons niet klein houden, maar uitnodigen tot inzicht en zachtheid.
Wanneer we stoppen met vechten en beginnen te luisteren, ontstaat er ruimte voor mildheid, verbinding en groei.
Herken je jezelf in dit thema en wil je leren milder omgaan met je gedachten en gevoelens?
In mijn trajecten werk ik met Rationeel-emotieve therapie (RET) om inzicht en rust te creëren.
Lees meer over mijn begeleiding:
Frontiers in Psychology (2023). Neural correlates of shame and guilt: distinct emotional patterns in the brain. Onderzoek toont aan dat schaamte en schuld verschillende neurale activatiepatronen hebben, wat bevestigt dat schaamte een unieke emotionele functie vervult.
Psychology Today (2024). Shame in moderation is good. Beschrijft hoe schaamte, in gezonde mate, een regulerende rol speelt in moreel en sociaal gedrag.
PositivePsychology.com (2023). Shame Resilience Theory (Brené Brown). Toont aan dat bewustwording en verbinding kerncomponenten zijn in het doorbreken van schaamte.
Psychology Today (2023). An evidence-based way of overcoming shame. Laat zien dat zelfcompassionele schrijfoefeningen effectief zijn in het verminderen van schaamte en zelfkritiek.